Λυδία Μποτέλη, Θύελλα, Εκδ. Αγγελάκη

Τον περασμένο Μάιο, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αγγελάκη, το βιβλίο με τίτλο Θύελλα της Λυδίας Μποτέλη. Η Λυδία Μποτέλη (ψευδώνυμο) είναι συγγραφέας με βαθιές ρίζες στην προφορική παράδοση και την οικογενειακή μνήμη. Γεννημένη στην Ιταλία αλλά μεγαλωμένη στην Ελλάδα, φέρει μέσα της την ιταλική φλόγα του παππού της και την κοσμοπολίτικη αύρα της γιαγιάς της από την Κωνσταντινούπολη. Η πολυπολιτισμική της ταυτότητα και οι ιστορίες που άκουγε μικρή γύρω από το οικογενειακό τραπέζι τής γέννησαν νωρίς την ανάγκη να ανασυστήνει κόσμους και να τους αφηγείται.  

     Το κοινωνικό μυθιστόρημα είναι ίσως από τα πιο δύσκολα είδη της πεζογραφίας, καθώς απαιτεί από τον συγγραφέα να κρατήσει ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη για ανθρώπους και σχέσεις που εξελίσσονται μέσα στον χρόνο, γεγονός όμως που, σαφώς, το καθιστά ένα πολύ γοητευτικό ανάγνωσμα. Στη Θύελλα, η πρωτοεμφανιζόμενη Λυδία Μποτέλη δοκιμάζει τις δυνάμεις της σε αυτό το απαιτητικό είδος που εκτείνεται στον χρόνο και από τις πρώτες κιόλας σελίδες δείχνει πως γνωρίζει καλά τι θέλει να αφηγηθεί. Δεν ακολουθεί μόνο την πορεία μιας εύπορης οικογένειας απέναντι στις ανατροπές της ζωής, αλλά αποτυπώνει όσα τη διαμορφώνουν, όσα τη δοκιμάζουν και όσα, παρά τις αλλαγές που φέρνει ο χρόνος, εξακολουθούν να κρατούν τα μέλη της ενωμένα.

     Καθώς οι ιστορίες που εκτυλίσσονται στους κόλπους μιας οικογένειας σπάνια αφορούν μόνο τα πρόσωπα που τη συγκροτούν αλλά φέρουν την αίσθηση ενός κόσμου όπου οι δεσμοί καθορίζονται από τις κοινές μνήμες, τα κοινά τραύματα, τις υποχρεώσεις αλλά και τις αθέατες ισορροπίες που διαμορφώνονται με τα χρόνια ανάμεσα στα μέλη της. Ακριβώς έτσι κινείται και η συγγραφέας αυτού του βιβλίου. Η Λυδία Μποτέλη αντιμετωπίζει την οικογένεια ως έναν ζωντανό οργανισμό που μπορεί να προστατεύει, να καθοδηγεί αλλά και να δημιουργεί ασφυξία στα μέλη της, κυρίως όμως να καθορίζει τις ζωές των ανθρώπων που γεννιούνται σε αυτή και να επεμβαίνει στη μοίρα τους.

    Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκεται η Ισμήνη. Πρόκειται για μια νέα, όμορφη και φιλόδοξη γυναίκα, η οποία εισβάλλει κυριολεκτικά στον κόσμο της οικογένειας Πελκετζή. Μια γυναίκα που δεν έχει την ανάλογη οικονομική και κοινωνική επιφάνεια και εισέρχεται αρχικά ως εργαζόμενη στον Όμιλο Πελκετζή για να σημάνει την εκκίνηση μιας ανατρεπτικής ιστορίας, καθώς η παρουσία της στη ζωή των Πελκετζήδων σηματοδοτεί τη συνάντηση δυο εντελώς διαφορετικών κόσμων.

     Η παρουσία της στη ζωή του Μελτέμη Πελκετζή είναι καταλυτική και η εμφάνιση του Ιάσονα, αδελφού του Μελτέμη, σχηματίζει μοιραία ένα τρίγωνο που θα ταράξει τα λιμνάζοντα νερά της οικογένειας. Οι σχέσεις που πλέον διαμορφώνονται σχετίζονται με ζητήματα όχι μόνο ερωτικής φύσεως αλλά συνδέονται με την έννοια της εξουσίας, της οικογενειακής ευθύνης και της προσωπικής ελευθερίας. Οι ήρωες θα γνωρίσουν ότι η επιθυμία μπορεί να φέρει δραματικές αλλαγές και συνέπειες. Πρόκειται για τρείς ήρωες, μοιραίους ο καθένας στην προσωπική του θέση που η σύγκρουσή τους θα είναι κορυφαία, όχι μόνο για τη διεκδίκηση της Ισμήνης αλλά για εκείνη των προσωπικών  αξιών που αντιπροσωπεύουν με το ηθικό τους ανάστημα. Ο Μελτέμης είναι ο άνθρωπος του καθήκοντος και της ισορροπίας ενώ ο Ιάσονας λειτουργεί ως ο γοητευτικός άσωτος υιός που η επανεμφάνισή του στους κόλπους της οικογένειας θα σαρώσει τα πάντα. Ανάμεσά τους βρίσκεται παγιδευμένη στις φιλοδοξίες και στις επιθυμίες της η Ισμήνη.

     Καταλυτική μορφή του έργου είναι η Καλλιόπη, μητέρα στην οικογένεια Πελκετζή, ο άνθρωπος πίσω από τον κολοσσιαίο όμιλο επιχειρήσεων, μια ισχυρή προσωπικότητα που κράτησε τόσο την επιχείρηση όσο και την οικογένεια όρθια όταν ο σύζυγός της πέθανε και γι’ αυτόν τον λόγο στέκεται δίπλα στις αποφάσεις των παιδιών της και προσπαθεί να ρυθμίσει τις τύχες τους όσο μπορεί.

     Στο μυθιστόρημα παρουσιάζεται μια πλειάδα δευτερευόντων προσώπων. Η Ζενεβιέβ, η μοδίστρα η Κική, Η Αλίτσε, η Ιταλίδα πλούσια κόρη, κληρονόμος μιας τεράστιας αυτοκινητοβιομηχανίας και ερωτευμένη με τον Ιάσονα, ο Ευδόκιμος, ο υπέροχος Μισέλ που η παρουσία του δίνει μια σκωπτική νότα στο έργο, η Ρένα και τα υπόλοιπα μέλη του προσωπικού δεν συμπληρώνουν απλώς ένα αφηγηματικό θίασο αλλά ενσωματώνονται οργανικά στον οικογενειακό πυρήνα και συμβάλλουν στη δημιουργία ενός κόσμου, όπου ακόμη και οι λιγότερο προβεβλημένοι χαρακτήρες έχουν διακριτή θέση και λειτουργία.

     Ένας ακόμη ουσιαστικός «ήρωας» αυτού του βιβλίου είναι αναμφίβολα η ίδια η έπαυλη των Πελκετζήδων. Δεν πρόκειται απλώς για ένα χλιδάτο σκηνικό αλλά είναι ο τόπος που δημιουργείται η κατάλληλη ατμόσφαιρα του έργου. Οι τοίχοι «ψιθυρίζουν ιστορίες», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το οπισθόφυλλο, μια εικόνα που υποδηλώνει ότι το παρελθόν εξακολουθεί να είναι ενεργό και όσα έχουν προηγηθεί καθορίζουν τις συμπεριφορές των ανθρώπων. Οι αίθουσες, οι κήποι, τα οικογενειακά τραπέζια, τα συγκεκριμένα τελετουργικά συνιστούν το απαραίτητο περιβάλλον σαν ένας οργανικός ακόμη χαρακτήρας του έργου που βοηθά τον αναγνώστη να εισχωρήσει στον κόσμο της οικογένειας Πελκετζή.

     Η Θύελλα είναι μια ιστορία όπου ο έρωτας αποτελεί μόνο μία από τις δυνάμεις που κινούν την αφήγηση. Πολύ σύντομα ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι, πέρα από τους συγκεκριμένους άξονες της αφήγησης που δημιουργούν ένα εξαιρετικό δείγμα της ευπώλητης λογοτεχνίας, η φιλοδοξία, η ανάγκη για αποδοχή, η πίστη, η ενοχή και η διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία και στις απαιτήσεις ενός κόσμου που φαίνεται να διαθέτει τους δικούς του κανόνες είναι οι παράμετροι εκείνες που συγκροτούν το αφηγηματικό σύμπαν. Η συγγραφέας υπογράφει ένα έργο μεστό, ουσιαστικό που θα ενθουσιάσει τους λάτρεις του είδους, καθώς κινείται πέρα από τα όρια της συμβατικής αισθηματικής ιστορίας διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο οι σχέσεις εξουσίας και οι οικογενειακοί δεσμοί μπορούν να επηρεάσουν την ανθρώπινη μοίρα.

     Η Λυδία Μποτέλη γράφει με αμεσότητα χωρίς να επιδιώκει λεκτικούς εντυπωσιασμούς υπηρετώντας γλωσσικά την ιστορία της, Υπογράφει μια βαθιά ανατρεπτική ιστορία με ρέουσα γραφή, ακολουθεί τα πάθη και τις ανησυχίες των ηρώων της και χωρίς να βασίζεται σε συνεχείς και αφύσικες ανατροπές για να εντυπωσιάσει τον αναγνώστη της ακολουθεί τον συναισθηματικό κόσμο των ηρώων της και προσπαθεί να κατανοήσει τις πράξεις τους, να φωτίσει τα κίνητρά τους, να συναισθανθεί τις επιλογές τους. Αυτό που όμως εντυπωσιάζει στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι η σχεδόν «τηλεοπτική» οργάνωση των σκηνών που διευκολύνει τον αναγνώστη να τις δει ολοζώντανες μπροστά του και να εισδύσει κυριολεκτικά στις εικόνες της ζωής των Πελκετζήδων. Με αυτόν τον τρόπο η αφήγηση αποκτά ζωντάνια και ευρηματικότητα και κρατά τον αναγνώστη από την αρχή έως και την τελευταία σελίδα του βιβλίου.

    Η Θύελλα σηματοδοτεί μια ιδιαίτερα αξιόλογη πρώτη συγγραφική εμφάνιση. Πρωτίστως, όμως, είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα. Η Λυδία Μποτέλη εισέρχεται στον χώρο της κοινωνικής και αισθηματικής λογοτεχνίας με ένα έργο που συνδυάζει την αφήγηση με τη συναισθηματική αμεσότητα. Παράλληλα, δείχνει ότι γνωρίζει τις απαιτήσεις της κοινωνικής και αισθηματικής πεζογραφίας και τις υπηρετεί με συνέπεια, καταθέτοντας ένα μυθιστόρημα που συγκινεί, ενώ παράλληλα υπενθυμίζει ότι το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος, όταν υπηρετείται σωστά, μπορεί να διεκδικήσει τη θέση που του αξίζει στον χώρο της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.